پایگاه اطلاع رسانی دبیرخانه انجمن های علمی حوزه به مناسبت تأسيس انجمن علمي اصول فقه در حوزه علميه و برگزاري اولين مجمع عمومي آن، گفتگویی با حجت الاسلام و المسلمین جناب آقای دكتر مهاجرنيا، مسئول محترم دبيرخانه انجمن هاي علمي حوزه انجام داد که در ذیل آمده است.
سؤال: جناب حجت الاسلام و المسلمین مهاجرنیا، ضمن تبریک تأسیس انجمن اصول فقه در حوزه علمیه و برگزاری اولین مجمع عمومی آن با حضور علما و شخصیت ها و مسئولان که با شکوه خاصی هم برگزار شد لطفاً درباره اهميت و هويت اين انجمن توضيحاتی را بفرمایید؟
بنده هم تأسیس این انجمن را به تمامی مراجع عظام تقلید، علما و طلاب تبریک می گویم و عرض می کنم که انجمن اصول فقه، شانزدهمين انجمني است كه در حوزه تشكيل مي شود. دانش اصول فقه در حوزه هاي علميه جايگاه ويژه اي دارد. از دانش هاي اساسي و پايه اي است كه همه اعضاي خانواده حوزويان در آن دخيل هستند. مراجع عظام تقليد ، اساتيد بزرگ ، و همه فضلاي حوزه با اين دانش سرو كار دارند. مهم ترين ابزار استنباط و اجتهاد است . از اين جهت مورد توجه و حساسيت هم هست . لذا زماني كه جمعي از فضلاي حوزه، تقاضاي تأسيس انجمن داشتند هم در كميسيون انجمن ها و هم در شوراي اعطاي مجوزهاي حوزه، اين حساسيت مورد توجه قرار داشت و از مؤسسان خواسته شد سطح علمي هيأت مؤسس را بالا ببرند . در شوراي اعطاء، پنج نفر از شخصيت هاي بزرگ اصولي به عنوان عضويت در هيأت موسس پيشنهاد گردید كه دوستان ما با برخي از آنها صحبت كردند و موافقت آنها را گرفتند. بحمدلله پايه انجمن بسيار محكم و قوي گذاشته شد. در جلسات هيأت مؤسس كه بنده هم حضور داشتم شرايط عضويت اوليه را در سطح بسيار بالا گرفتند . در حالي كه در اساسنامه نمونه انجمن ها برای عضويت پيوسته، داشتن حداقل، مدرک سطح 3 حوزه و كارشناسي ارشد پذيرفته شده است. اعضاي هيأت مؤسس بر اين باور بودند كه نقش نظريه پردازي و توليد علم و تعميق و توسعه دانش اصول فقه در حوزه اي كه مراجع بزرگ و اساتيد مجتهد اصولي فراواني دارد سطح 3 بسيار پايين است و بايد از بين اساتيد سطوح عالي حوزه افراد جهت عضويت دعوت شوند. همين اتفاق هم افتاد و قبل از برگزاري مجمع بيش از 70 نفر از اساتيد حوزه دعوت شدند و مجمع در سطح بالايي برگزار گردید . در اين جلسه به خاطر اهميتش ما از اعضاي شوراي عالي حوزه ، اعضاي شوراي اعطاي مجوزها و امتيازهاي علمي ، اعضاي كميسيون انجمن ها و برخي از اساتيد دعوت كرديم. حضرت آيه الله العظمي سبحاني به عنوان یکی از سخنرانان، با حضورشان در مجمع عمومي اعتبار و مشروعيت ويژه اي براي انجمن ايجاد كردند و همچنین حضرت آیت الله مقتدایی، مدير محترم حوزه هاي علميه که از دیگر سخنرانان در اولین مجمع عمومی انجمن اصول فقه بودند.
سؤال: جناب آقاي مهاجرنیا ضمن عذر خواهی از اینکه صحبت های شما را قطع می کنیم، بفرماییدآيا تمرکز فعالیتی اين انجمن، فقط در سطح حوزه علميه قم خواهد بود؟
خير. انجمن مربوط به حوزه هاي سراسر كشور است و اختصاص به قم ندارد. مكان انجمن در قم است مي تواند در همه شهرها شعبه داشته باشد. بحمدلله دوستان ما در اعضاي هيأت موسس همين كار را كرده بودند. از مدیر حوزه علميه استان تهران و تعدادي از اساتيد آنجا دعوت کردند و در مجمع عمومي هم اعلام شد كه اساتيد استان خراسان، اصفهان، خوزستان و جاهاي ديگر هم مي توانند عضو انجمن باشند و جالب این است که برخي از نامزدهای عضويت هيأت مديره از استان هاي ديگر بودند. در اولين جلسه ی اعضاي منتخب که به دعوت دبيرخانه انجمن ها برگزار گردید، هيأت مديره انجمن اصول فقه به اتفاق آراء، حجت الاسلام و المسلمین جناب آقاي رشاد، رئيس شوراي عالي حوزه علميه تهران را به عنوان رئيس هيأت مديره انجمن انتخاب كردند و همچنین حجت الاسلام و المسلمین جناب آقاي محمدي را از قم به عنوان نائب رنيس انتخاب نمودند. جلسه مجمع در مورخه 18 اسفند بود من فرداي آن روز در معيت معاونت پژوهشي حوزه ها سفري به استان خوزستان داشتم که با حضور اساتيد و مسئولان، مقرر شد شعبه اي از انجمن اصول فقه در اهواز تأسيس شود و دوستان ما با رايزني با انجمن اصول فقه، پي گير آن خواهند بود.
سؤال:لطفاً بفرمایید آيا مراجع عظام در جريان تأسيس اين انجمن هستند؟
اين انجمن چون مورد توجه همه بزرگان هست قاعده اش اين است كه با مراجع عظام هماهنگ باشند و خوشبختانه از همان آغاز این ایده وجود داشت که از محضر مراجع عظام تقلید در این خصوص استفاده بشود.
سؤال:در اولین مجمع عمومی انجمن، مرجع عالیقدر حضرت آیت الله سبحانی حضور داشتند و پیشنهاداتی را در سخنرانی که داشتند بیان کردند. سخنان ایشان درباره انجمن ها را چگونه تحلیل می کنید؟
آیت الله سبحانی از جمله مراجعی هستند که ذو ابعادند و در بسیاری از دانش های رایج حوزوی متبحرند. ایشان علاوه بر فقه و اصول در دانش هایی مانند رجال، درایه، حدیث، کلام، فلسفه و تاریخ ورود جدی دارند و صاحب نظر هستند . در مسائل جدید آثار متعددی دارند. برخی از آثار ایشان متن درسی در دانشگاه ها و حوزه های علمیه است. تقریرات اصول درس خارج امام خمینی(ره) توسط ایشان و همراهی معظم له با انقلاب اسلامی در همه عرصه ها از ویژگی های ایشان است. برای انجمن ها که عمدتاً فضلای جوان هستند مایه افتخار است که بزرگان حوزه، چنین خوب همراهی کنند. استقبال ایشان از انجمن اصول فقه و اعلام آمادگی معظم له برای کمک به آن ستودنی است. بحث بسیار عمیقی که درباب ضرورت این دانش، تاریخچه، اهمیت و توجه بیشتر به آن داشتند و پیشنهاداتی برای محققان این علم بیان فرمودند که بسیار حائز اهمیت است. من به اعضای هیأت مدیره انجمن پیشنهاد می کنم پیشنهادات معظم له را در دستور کار خود قرار دهند.
سؤال:ظاهراً بلافاصله بعد از برگزاری مجمع عمومی و انتخاب اعضای هیأت مدیره، حضرتعالی با اعضای منتخب هیأت مدیره جلسه ای تشکیل دادید و دیدگاه هایی را مطرح کردید. تحلیل شما از ترکیب اعضای هیأت مدیره منتخب چیست؟
دبیرخانه در انتخابات صرفاً نظارت دارد و دخالتی در چگونگی انتخاب افراد ندارد. اما ما یک سری ایده هایی داریم که در مجامع عمومی مطرح می کنیم از جمله این ایده ها :
1. اعضای هیأت مدیره از تخصص های متعدد در حوزه فعالیت انجمن برخوردار باشند.
2. وابستگی اعضاء به یک مرکز خاص نباشد. ما پیشنهاد می کنیم از میان فضلا و اساتید و اعضای هیأت علمی مراکز متعدد افراد انتخاب شوند تا زمینه مشارکت علمی همه افراد و مراکز همسو راحت تر فراهم شود.
3. اعضای هیأت مدیره از همه حوزه های علمی سراسر کشور باشند و متمرکز در قم نباشند بویژه حوزه های مشهد، اصفهان، تهران و اهوازکه ظرفیت های بیشتری دارند و اینها می توانند زمینه گسترش انجمن را به شهرستان ها فراهم سازند.
4. اعضا از میان اساتیدی برگزیده شوند که فرصت کافی و علاقمند به فعالیت انجمنی هستند.
5. بهتر است اعضا از میان اساتیدی انتخاب شوند که هم صاحب نظر در رشته مربوطه و هم صاحب آثار متعدد و هم دارای تجربه مدیریت پژوهشی یا آموزشی باشند.
با عنایت به نکات فوق خوشبختانه هیأت مدیره مناسبی در انجمن اصول انتخاب شدند. در ترکیب هیأت مدیره انجمن اصول فقه، از حوزه علمیه قم، حاج آقای عماد (معاون پژوهشی حوزه های علمیه سراسر کشور)، از حوزه علمیه تهران، حاج آقای رشاد ( رئیس شورای مدیریت حوزه علمیه تهران)، حاج آقای رحمانی سبزواری که به نوعی به حوزه خراسان تعلق دارند و البته استاد حوزه در قم هم هستند و سایر اساتید که بحمدلله ترکیب خوبی است. ما حسب رویه ای که بوجود آمده بلافاصله بعد از مجمع عمومی با اعضای منخب جلسه ای داریم و در آن جلسه ضمن تذکر برخی ضرورت ها ، رئیس و نائب رئیس و دبیر انجمن هم انتخاب می شوند و در جلسه با اعضای منتخب انجمن اصول همه اعضا به اجماع آقایان علی اکبر رشاد و سید محمد صادق محمدی را به عنوان رئیس و نائب رئیس انتخاب کردند.
سؤال:استقبال اساتید و حوزویان از تأسیس این انجمن را چگونه ارزیابی می کنید؟
بر اساس گزارش هایی که در جلسات هیأت مؤسس داده می شد استقبال، بسیار خوب و گسترده بوده است. به طوری که اعضای هیأت مؤسس برای عضویت علاوه بر شرایط مندرج در اساسنامه، شرایط سخت تری را اجرا کردند و قرار شد همه اعضا از میان اساتید سطوح عالی حوزه و بالاتر از سطوح مدرکی سطح 3 و 4 باشند. با این حال حاج آقای محمدی نائب رئیس انجمن فرمودند تاکنون بیش از هشتاد نفر برای عضویت انجمن اعلام آمادگی کرده اند. البته در کشور ما این سطح علمی و این تعداد متخصص برای تأسیس یک انجمن نصاب بسیار بالایی است.
سؤال:حاج آقای مهاجرنیا با عنایت به قرابت دانش اصول با دانش فقه آیا برنامه خاصی برای تأسیس انجمن فقه هم دارید؟
دبیرخانه مدیریت انجمن ها را بر عهده دارد اما خودش انجمن تأسیس نمی کند. صاحب نظرانی که دغدغه دارند باید برای تشکیل انجمن دنبال اخذ مجوز باشند. خوشبختانه همزمان با تأسیس انجمن اصول، اساتیدی از حوزه درخواست تأسیس انجمن فقه را هم داشتند و تقاضای آنان به دبیرخانه و کمیسیون ارائه شده است و ما پی گیر هستیم تا إن شاء الله در سال 1391 آن انجمن هم تأسیس بشود.
سؤال:لطفاً بفرمایید با عنایت به تداخل دو انجمن و اشتراک متخصصان آن و پیوستگی و همسویی که این دو دانش در برخی جهات با هم دارند شما چگونه می خواهید در عمل اینها را از هم تفکیک کنید؟
ما در کمیسیون همین بحث را داشتیم و مقرر شد برای انجمن های همسو و نزدیک به هم فکری بشود. در نهایت به این نتیجه رسیدیم که «مجمع عالی» برای این گونه انجمن ها درست کنیم که در آن مجمع علاوه بر نمایندگان انجمن های عضو، به نوعی نظارت بزرگان و مراجع را هم در آن مجمع داشته باشیم. دبیرخانه طرح آن را ارائه داده است و در کمیسیون در دست بررسی است. این طرح اختصاص به فقه و اصول و حقوق هم ندارد در انجمن های دیگر مانند مجمع عالی علوم انسانی ، مجمع عالی علوم اجتماعی شامل انجمن مطالعات سیاسی ، انجمن مطالعات اجتماعی و انجمن مطالعات فرهنگی که در کمیسیون تأیید شده و منتظر اعلام نظر از سوی شورای اعطای مجوزها و امتیازهای علمی است مجمع عالی گزینه بسیار خوبی برای هماهنگی بین انجمن های همسو می باشد.
سؤال:آقای مهاجرنیا، انجمن های علمی حوزه بعد از تأیید و اخذ مجوز از شورای اعطای مجوزها و امتیازهای علمی، آیا به عنوان یک مؤسسه علمی نیاز است برای ثبت شرکتی به سازمان ثبت اسناد و املاک کشور مراجعه نمایند؟
بله انجمن ها برای اینکه برخی از فعالیت های شان مجوز رسمی داشته باشد باید ثبت بشوند. انتشار نشریه رسمی بدون ثبت رسمی انجمن امکان پذیر نیست. یکی از مشکلاتی که در سال جاری ما با آن مواجه بودیم همین ماجرای ثبت بود که بالاخره موفق شدیم انجمن های موجود را به ثبت برسانیم.
سؤال:لطفاً بفرمایید دبیرخانه برای هماهنگی بیشتر بین انجمن ها و مسئولان آنها چه برنامه هایی را مد نظر دارد؟
دبیرخانه علاوه بر ارتباط مستمر با همه انجمن ها و مخصوصاً با رؤسا و اعضای هیأت مدیره آنها، جلسات فصلی با عنوان هم اندیشی مسؤولان و اعضای هیأت های مدیره انجمن ها هم دارد و بحمدلله با روحیه شادابی که در افراد دیده می شود چشم انداز خوبی در تعاملات مشاهده می شود.
سؤال:در پایان در خصوص مشکلات و موانع موجود اگر نکته ای دارید بفرمائید؟
انجمن ها نهادهای نوپایی در حوزه هستند و طبیعی است موانع و مشکلات هم داشته باشند. به طور خاص ما با چند نوع مشکل مواجه هستیم :
1.مشکلات فرهنگی و روانی؛
پذیرش یک نهاد نو در یک نهاد بسیار کهن و ریشه دار نیازمند فضاسازی فرهنگی و روانی است که گرچه تا حدودی این فضا سازی انجام شده است ولی هنوز هم در بدنه حوزه افرادی هستند که، پدیده انجمن ها برای شان جا نیفتاده است و به ادنی مناسبت ممکن است علیه انجمن ها جوسازی کنند.
2.تنگ نظری ها وتصلب ها یی که وجود دارد گاهی سبب می شود آزاد اندیشی که پایه و اساس فعالیت انجمنی است، زمینه ظهور و بروز نداشته باشد و یا به خودسانسوری روبیاورد و به قول اقتصادیون اظهار نظر و نظریه را به صرفه ندانند.
3.مشکلات مادی؛
انجمن ها به دلیل خصیصه استقلالی و مردم نهادی در چارچوب مالی رسمی کشور و حوزه قرار نمی گیرند و همین امر سبب شده است که در مضیقه مالی قرار داشته باشند و بسیاری از ایده ها و طرح ها زمینه ظهور و بروز پیدا نکنند. 16 انجمن موجود ما با بیش از هزار و هفتصد عضو در یک ساختمان کوچک فعالیت دارند و مشکل فضای کالبدی برای آنها بسیار آزار دهنده شده است.
4.اعضای انجمن ها عموماً از اعضای مراکز علمی، پژوهشی و آموزشی حوزه و دانشگاه ها هستند و فراغت کافی ندارند و همین هم سبب شده است که مقوله نظریه پردازی و نوآوری های علمی با مشکل مواجه شود.
5.تمرکزگرایی در قم یک آفتی است. به رغم تلاش هایی که تاکنون در گسترش انجمن ها به حوزه های شهرستانی داشتیم، هنوز ظرفیت های شهرستان ها در تشکیل انجمن ها بکار گرفته نشده است و درک درستی از انجمن علمی شکل نگرفته است. برخی در ذهنشان بین انجمن علمی و انجمن های اسلامی خلط کرده اند.
6.انجمن ها به رغم گسترش و پذیرش نسبی در سیستم تصمیم گیری حوزه ها نقش مستقیمی ندارند و با وجود اینکه اکثر مراکز پژوهشی و آموزشی در اختیار اعضای انجمن هاست مع الوصف در ساختار تصمیم گیری، انجمن ها به بازی گرفته نشده اند.
در پایان از وقتی که در اختیار واحد ارتباطات و اطلاع رسانی دبیرخانه گذاشتید تشکر می کنیم و امیدواریم در جلسه بعدی دستاوردهای هشت ساله فعالیت انجمن ها را به گفتگو بنشینیم.
واحد ارتباطات و اطلاع رسانی دبیرخانه انجمن های علمی حوزه
سؤال جناب آقای مهاجرنیا لطفاً بفرمائید این دیدار به چه مناسبتی انجام شده است ؟
با توجه به وجود چندین مرکز و موسسه مهدوی و فعالیت آنها در عرصه های آموزشی، پژوهشی تبلیغی و ترویجی، ضرورت تشکیل و راه اندازی انجمن مهدویت در حوزه چه بود؟
گروه سیاسی برهان؛ مقام معظم رهبری در دیدار اخیرشان با اعضای مجلس خبرگان مباحثی بدیع و قابل توجه را دربار
مهدويت جنبه سياسي پيدا کرده است 
گروه سیاسی برهان؛ چندی پیش کنفرانسی بینالمللی با عنوان «نوآوری و اجتهاد از دیدگاه آیت الله خامنهای» در لبنان برگزار شد، با توجه به اهمیت مباحث مطرح شده دراین کنفرانس، با حجت الاسلام و المسلمین دکتر محسن مهاجرنیا، رییس گروه سیاسی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشهی اسلامی و مسئول انجمنهای علمی حوزه به گفتوگو نشستهایم.
در خصوص مواردی که آنجا مطرح شد و متفکرانی که آن جا حضور داشتند تقریباً میتوان یک نوع پوشش موضوعی را مشاهده کرد. مباحث گستردهای از قبیل مباحث فقهی، مباحث بین المللی، مباحث فلسفی، مباحث جامعه شناختی و موضوعات منطقهای آن جا مطرح شد. از جمله مباحث فقهی مطرح شده بحث ولایت فقیه، اختیارات ولایت فقیه و اصولاً نقش رهبری در ادارهی کشور مطرح گردید.
به نظر میرسد نکاتی که با توجه به مباحث منطقه مطرح میشد و بحث رهبری و نقش رهبری دینی در مسایل سیاسی و ادارهی مملکت، خیلی مورد توجه بود، به خصوص با توجه به خلائی که اکنون در جنبشهای اسلامی منطقه دیده میشود، این بحث کاملاً مملوس بود. در بیشتر سخنرانیها بر روی فقدان رهبری دینی و فقیه جامع الشرایطی که بتواند تحولات منطقه را رهبری کند، تاکید میشد و در بعضی از بحثها کاملاً مطرح میشد که اگر جنبشهای اسلامی رهبری حکیمی مانند رهبر ایران نداشته باشند راه به جایی نخواهند برد. در بعضی از این کشورها با اینکه مردم خوب به میدان آمدند ولی سرنوشت نهضتشان بیشتر با دست بیگانه رقم میخورد. البته با توجه به اینکه بسیاری از افرادی که در همایش حضور داشتند متفکرین تازه وارد نبودند و ریشی در مورد مباحث علمی سپید کرده بود، کاملاً احساس میشد که ایران و رهبر آن را میشناسند. به عنوان مثال افرادی که از مصر آمده بودند شاید تصور میشد که اینها تازه انقلاب کردهاند و با مسایل بیگانه هستند در حالی که اینها کاملاً با دیدگاه رهبری آشنایی داشتند.
عنوان