سرویس آئین و اندیشه:عضو هیات علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی تصریح کرد: گاه برخی موارد عینی در جامعه بروز مییابد که حوزه در باب نظری پاسخگوی آن نیست؛ مثل شبهه بهره بانکی که هنوز از سوی حوزه رفع نشده است. حجتالاسلام والمسلمین محسن مهاجرنیا، عضو هیات علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی و استاد حوزه و دانشگاه، با اشاره به دیدار اخیر حوزویان با مقام معظم رهبری و تأکید رهبری بر تحول در حوزههای علمیه، به تشریح روند تاریخی تحول در حوزههای علمیه پرداخت.
وی گفت: سرآغاز تحول در حوزههای علمیه، دوره صفویه است. حوزه از آغاز عصر غیبت تا دوره صفویه، ریتم و عملکرد یکنواختی را داشت و وظیفه سنتی خود مبنی بر تبلیغ را دنبال میکرد. تبلیغ و تحقیق، رویه اصلی در حوزه بود و حوزه از مسائل روز و شرایط سیاسی فاصله گرفته بود.
مسئول انجمن مطالعات سیاسی حوزه علمیه قم ادامه داد: با آغاز صفویه و شروع حکومت شیعی در ایران، حوزه تا حدودی وارد فاز سیاسی شد ولی نه به نحوی که رهبری را بهدست گیرد.
حجتالاسلام مهاجرنیا، مرحوم کرکی را یکی از فقهای این دوره خواند و گفت: حوزه دوره صفویه، تنها حایل سلطنت بود و به سلاطین اذن میداد که از طرف آنها حکومت کند و به این نحو، حاکمیت فقها اعمال میشد.
پس از صفویه و در دوره مشروطه، حوزههای علمیه همراه با شرایط روز و با استفاده از تجربه دوره صفویه کوشیدند که به جای همراهی با سلاطین، خود رهبری جامعه را به دست گیرند.
وی افزود: فتوای میرزای شیرازی و علمای بعد از آن نشان داد که حوزه اقتدار رهبری جامعه را دارد لذا در مشروطه علما رسما وارد معرکه شدند و خیلی زود مشروطه را با اهداف حوزه به پیروزی رساندند. پیروزی اولیه مشروطه حوزه را به فکر رهبری سیاسی جامعه انداخت.
مسئول انجمن مطالعات سیاسی حوزه علمیه قم افزود: شکست نهضت مشروطه به دلیل شرایط جامعه و اینکه علما برنامهای در مواجهه با مسائل جدید مشروطه نداشتند، باعث شد که مشروطه از دست علما در رود و از مسیر اصلی خود منحرف شود.
حجتالاسلام مهاجرنیا ادامه داد: مشروطه تجربه مهمی بود که علما را از حالت سنتی خود خارج کرد و علمای تراز اول حوزه را به خط مقدم جبهه سیاسی جامعه کشاند. مشروطه شکست خورد، اما فکر حضور سیاسی حوزه در جامعه شکوفا شده بود.
وی تصریح کرد: حضور سیاسی علما که در بستر حوزه و از زمان مشروطه جوانه زده بود، در سال 42 بدست امام راحل احیاء شد و حوزه علاوه بر تبلیغ به روش سنتی خود، به تدوین زیربنای یک جامعه سیاسی _ اسلامی میپردازد و با به پیروزی رساندن انقلاب اسلامی، بزرگترین تحول را در درون خود باعث میشود.
مسئول انجمن مطالعات سیاسی حوزه علمیه قم افزود: از زمان غیبت تا دوره صفویه حوزه متأخر از حوادث بود. مسائل شکل میگرفت و حوزه مسائل شرعی مرتبط را استحصان میکرد. در دوره صفویه حوزه همزمان با مسائل روز شده و بخشی از قدرت شد و به موقع بروز مسائل، حکم شرعی را صادر میکرد.
حجتالاسلام مهاجرنیا ادامه داد: در دوره مشروطه حوزه در وقایع سیاسی جلو افتاد. اول حکم داد که مشروطه میخواهیم و سپس به وجود آورد و در تحقق انقلاب اسلامی، حوزه از این هم فراتر رفت و واقعهسازی کرد. حوزه با استفاده از تجربه شکست در مشروطه، آگاهانه موضعسازی کرد و مقدم بر حوادث شد.
وی افزود: لذا تحکم امام راحل بر اینکه ما به دنبال سرنگونی رژیم هستیم، نوعی واقعهسازی است که این بزرگترین تحول در طول تاریخ حوزههای علمیه است.
عضو هیات علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی تعریف تحول را دگرگونی وضع موجود به وضع مطلوب دانست و خاطرنشان کرد: وضع مطلوب، ایدهآل ماست. تحول بزرگ حوزههای علمیه که همان بروز انقلاب اسلامی است، باید توقعات ایدهآل مخاطبان را ارضا کند. سطح انتظارات از حوزه بیشتر شد و حوزه توانسته پیشگامی خود را حفظ کند.
حجتالاسلام مهاجرنیا افزود: حوزه پیشگامی خود را در 8 سال دفاع مقدس به خوبی حفظ کرد و در عرصه حضور داشت؛ اما بعد از آن، با افت بینش سیاسی و بالطبع حضور در صحنه سیاسی مواجه شدیم که این، حوزه را از مسائل حکومتی نیز دور کرد.
وی تصریح کرد: مقام معظم رهبری باتوجه به شأنیت رهبری سیاسیشان، حوزه و دانشگاه که دو بال پرواز نظامند را به حضور در صحنه فرا خواند. ایشان همانطور که دانشگاه را به نهضت نرمافزاری و تولید علم تشویق کردند، حوزه را نیز به تحول و تولید فکر فرا خواندند.
مسئول انجمن مطالعات سیاسی حوزه علمیه قم یادآور شد: مقام معظم رهبری از آغاز زعامت، اصرار داشتند، که حوزه نبض را در دست گیرد و پیشگام شود؛ نه اینکه بنشیند تا سلمان رشدیای ظاهر شود و یا پروندهای برای انرژی هستهای ساخته شود. حوزه باید در مسائل بینالملل که مبتلابه مسلمانان است، حضور داشته باشد.
حجتالاسلام مهاجرنیا افزود: روند تحول در حوزههای علمیه به قدری کند بود که رهبری در دیدار با حوزویان، با بررسی این موانع، مقابله با تهاجم فرهنگی استکبار را یادآور شدند. رهبری با ناموفق خواندن دنیای استکبار در مبارزه فیزیکی علیه انقلاب، حوزهها را به حمایت از ارزشهای مقابل تهاجم فرهنگی دشمن فراخواند.
وی گله شدید رهبری از ضعف حوزههای علمیه در تحول تأثیرگذار را خاطرنشان کرد و مشکل موجود را در سه راهکار قابل حل تقسیمبندی کرد.
عضو هیات علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی قسم اول را رابطه اصالت و وراثت یا همان متون قدیمی و مدرن دانست و گفت: ارزشهای ما تازه به دوران رسیده نیست. ارزشهایی 1400 ساله است که اصالت دارند. برخی مسائل نیز مستحدثه است.
حجتالاسلام مهاجرنیا ادامه داد: باید میان مسائل مستحدثه جدید و متون اصیل قدیمی حوزه نسبتی را تبیین کرد که در آن گذشت زمان باعث حذف اصالت از حوزههای علمیه نشود.
وی قسم دوم صورت مسئله را نسبت میان ذهنیت و عنیت در حوزههای علمیه دانست و گفت: ما در درون حوزههای علمیه، مباحث فکری بسیاری داریم که محققین حوزه 20 یا 30 سال از عمر خود را بر بررسی آن قرار میدهند که در کمتر آکادمیای در دنیا این کار میشود.
مسئول انجمن مطالعات سیاسی حوزه علمیه قم افزود: مسائل بسیاری در این قالب ذهنی در حوزه تدوین شده و به صورت فقه مستنبط درآمده است. اما این ذهنیت باید عنیت یابد. بر این تبدیل ذهنیت به عنیت در حوزههای علمیه کار زیادی صورت گرفته است.
حجتالاسلام مهاجرنیا ادامه داد: البته بسیاری موارد عینی هم در جامعه بروز مییابد که مسائل ذهنی حوزه پاسخگوی آن نیست؛ مثل شبهه بهره بانکی که هنوز از سوی حوزه رفع نشده است.
وی قسم سوم صورت مسئله ضعف حوزههای علمیه در تحول درونی را عدم ارتباط اصول ثابت با سازوکارهای متغیر خواند و گفت: ما هنوز نتوانستهایم اصول ثابت را با سازوکارهای متغیر هماهنگ کنیم.
عضو هیات علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی افزود: حکومت و ولایت فقیه، اصولی لایتغیرند؛ اما بررسی این ساختارها چگونه باید باشند، تابع زمان است و موضوع مردمسالاری دینی که امروز هست و در گذشته نبوده و شاید در آینده نباشد، جزء این سازوکارهای متغیر است.
حجتالاسلام مهاجرنیا با تأکید مجدد بر این سه قسم صورت مسئله تحول در حوزهها گفت: حوزه اگر بخواهد دست به تحول بزند، باید ابتدا پاسخ این سه مسئله را بدهد که تحول مورد نظر، به صورت اصلاحی، احیائی یا تجدیدی تحقق یابد.
نوشته شده در سه شنبه بیست و سوم بهمن 1386ساعت 10:28 توسط محسن .م
|
نوشته شده در سه شنبه بیست و سوم بهمن 1386ساعت 10:28 توسط محسن .م
|
